داوری در دعاوی چیست ؟
داوری در دعاوی عبارت است از رفع اختلاف فی مابین اصحاب دعوی از طریق واگذاری آن به حکمیت اشخاصی که طرفین دعوی آنها را به توافق خود انتخاب میکنند. قانونگذار جمهوری اسلامی ایران در مواد ۴۵۴ الی ۵۰۱ قانون آیین دادرسی مدنی باب هفتم به بحث درباره داوری پرداخته است. گاهی داور، شخصیت حقیقی است یعنی طرفین قرارداد فردی را به عنوان داور انتخاب و در متن قرارداد به آن اشاره میکنند و گاهی نیز به صورت شخصیت حقوقی است؛ یعنی شرکت یا مؤسسهای مانند گروه حقوقی وثیق را به عنوان داور تعیین میکنند.
چه زمانی می توان داور را در دعاوی را تعیین کردی؟
نکته مهم در خصوص زمان انتخاب داور این است که انتخاب داور در هر مرحلهای اعم از زمان انعقاد قرارداد یا در زمان اجرای مفاد آن و حتی پس از طرح دعوی در دادگاه امکانپذیر است. از جمله محاسن ارجاع امر به داوری این است که انتخاب شیوه داوری برای حل و فصل اختلافات مالی، شراکتی و قراردادی کمهزینه بوده و رعایت تشریفات اداری و آیین دادرسی مدنی در آن الزامی نیست و از طرفی ارتباط طرفین و تعامل آنان با داور یا داوران نیز بهتر صورت میگیرد. علاوه بر آن، بررسی موضوع از سوی داوران راحتتر و نتیجه آن نیز بهتر است و از اطاله دادرسی نیز جلوگیری میشود.
منظور از قاضی تحکیم در دعاوی چیست؟
در میان مجموعه قوانین کشور از گذشتههای دور موضوع داوری دارای اهمیت خاصی بوده و در ماده ۶ قانون تشکیل دادگاههای عمومی و انقلاب مصوب ۱۳۷۳ اصطلاح
قاضی تحکیم به کار رفته است. مراد از قاضی تحکیم کسی است که رضایت دارد تا از جانب شخص یا اشخاص در دعوا یا دعاوی معین که او در آن دخالت دارد، داوری کند.
درخی از دعاوی قابل ارجاع به داوری نیست. مقنن این استثنائات را در ماده ۴۷۸ قانون آیین دادرسی مدنی احصا کرده است. به عنوان مثال دعاوی مربوط به اصل نکاح و فسخ آن، طلاق، نسب و دعاوی مربوط به ورشکستگی از این قبیل دعاوی هستند همچنین رسیدگی به امور کیفری نیز از صلاحیت داوری خارج است و باید در دادگاهها طرح و رسیدگی شود .
نکته مهم در ارجاع امر به داوری این است که در حل و فصل اختلافات، داورانی انتخاب شوند که از مقررات داوری اطلاع کامل داشته باشد، در غیر این صورت داوری به مراتب طولانیتر و گرانتر از رسیدگی در دادگاه خواهد بود. بنابراین توصیه میشود افراد از ارجاع داوری به افراد بیاطلاع مانند بنگاههای معاملاتی و اشخاص فاقد دانش حقوقی خودداری و حتیالامکان اختلافات خود را به داوری حقوقدانان با تجربه یا مراکز داوری سازمانی همچون
گروه وثیق ارجاع کنند.
داوری حقوقی چیست؟
در داوری حقوقی طرفین دعوا شخصی ثالثی را به عنوان داور حقوقی انتخاب می کنند که به حل و فصل اختلافات و دعاوی پیش آمده بین طرفین رسیدگی نماید. برای توضیحات بیشتر در زمینه داوری حقوقی می توان به ویژگی های آن اشاره ای نمود. که به شرح ذیل خواهد بود.
مهم ترین ویژگی های داوری حقوقی:
- به صورت مستقل می باشد.
- هزینه ها کمتر از دیگر روش هاست.
- محاکم جنبه نظارتی دارند.
- سرعت بسیار بالاست.
- برای داوری حقوقی داور می تواند از افراد خبره کمک بگیرد.
مزایای داوری حقوقی:
هرکدام از ما ممکن است در طول زندگیمان یکی از طرفین دعاوی مدنی، کیفری یا تجاری باشیم که بی شک با روند طولانی طی شدن پرونده ها در محاکم قضایی هم آشناییت دارید.
با این اوصاف به دنبال شرایطی هستیم که در سریع ترین زمان ممکن در دعوای پیش آمده به نتیجه برسیم، داوری حقوقی، راهی است که در چند وقت اخیر مورد توجه قرار گرفته است.
در داوری حقوقی:
- بدون صرف هزینه های گزاف
- در سریع ترین زمان ممکن
- بدون دخالت محاکم قضایی
- و…
از دیگر مزایای داوری حقوقی این است که لازم نیست طرفین دعوا به داگستری مراجعه داشته باشند. رسیدگی می تواند در محلی باشد که به توافق طرفین رسیده است یا توسط داور انتخاب شده است.
داور حقوقی کیست؟
برای اینکه بدانیم داوری حقوقی چیست مستلزم آن است که ابتدا نکاتی را درباره داور حقوقی بدانیم.
داور به شخص ثالثی گفته می شود که با توافق طرفین و به صورت اختیاری و با ذکر تمام مشخصات در توافقنامه قید می شود، تا در صورت بروز اختلاف بین طرفین به صدور رای بپردازد. لازم به ذکر است که در داوری حقوقی به صورت اختیاری برخلاف داوری حقوقی به صورت اجباری نیازی به معرفی از سوی محاکم قضایی نمی باشد.
داوری حقوقی می تواند فردی باشد که از جانب هر یک از طرفین و با رضایت آن ها انتخاب شده باشد.
داور حقوقی توسط طرفین و به صورت مستقل انتخاب می شود، همچنین داوری حقوقی هم امری کاملا مستقل و قراردادی است اما به معنای بی قاعدگی و عدم نظارت محاکم قضایی نیست.
محاکم قضایی برای صدور رای توسط داور حقوقی مستقل دخالت نمی کنند و فقط جنبه نظارتی و کنترلی دارند.
اگر به دنبال داور حقوقی هستید باید بدانید که داشتن اهلیت از جانب طرفین قرارداد اولین و ضروری ترین نکته است که باید مورد توجه قرار بگیرد.
لازم به ذکر است که داور حقوقی در امر داوری حقوقی باید شرایطی را دارا باشد که برخی از آنها عبارت اند از:
- زیر 25 سال نباشد
- ذی نفع دعوا نباشد
- دارای رابطه سببی و نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم با طرفین دعوا نباشد
- و…
البته که در صورت تراضی (توافق و رضایت) دو طرف در برخی از موارد می توان تغییر ایجاد نمود.
انواع داوری در دعاوی
داوری از جنبه های مختلف قابل تقسیم بندی است، ما به دو جنبه ی عمده آنها اشاره می کنیم.
- از جهت تعلق آن به یک کشور یا تعلق به جامعه بین المللی(ملیت داوری)
- از جهت شکل داوری یعنی از جهت طریق برگزاری آن(اشکال داوری)
الف) ملیت داوری
از این حیث داوری را می توان به سه شکل ملاحظه کرد:
1) داوری داخلی:
یک داوری طبعا داخلی است وقتی موضوع مورد اختلاف طرفین داوری منحصرا به یک حاکمیت(کشور) مرتبط است. مهم نیست که اجرای رأی داور یا داوران در نهایت به خارج از سرزمین تحت حکومت کشوری کشانده شود. مثلا در یک دعوی ارجاع شده به داوری در فرانسه بر سر خرید کالایی در فرانسه برای استفاده در این کشور، داوری داخلی برای کشور فرانسه است. حتی اگر به سبب وجود اموال بلژیکی در کشور خودش، مدعی فرانسوی ناچار نشود رأی داوری را برای اجرا در دادگاه های بلژیک مطرح کند.
در تعیین خصیصه داخلی یک داوری، تابعیت طرفین نقشی ندارد. بنابراین، حتی یک داوری میان یک دولت خارجی و یک تبعه داخلی ممکن است جنبه ی داخلی داشته باشد.
2) داوری خارجی:
هر رأی داوری صادره در یک داوری خارجی ضرورتا برای کشورهای دیگر، یعنی کشورهایی غیر از کشوری که داوری در آن جریان داشته است، خارجی است. این قاعده ای کلی است که در اغلب کشور های دنیا مورد عمل است. با این حال پاره ای قوانین آراء داوری صادر در خارج را نیز داخلی تلقی می کنند. مشروط بر اینکه قانون حاکم بر داوری در آنها قانون این کشورها باشد.
نمونه بارز این راه حل را در انگلستان مشاهده می کنیم که مطابق سیستم حقوقی حاکم بر داوری عام، آراء صادره در داوری های که قوانین انگلستان حاکم بر آیین داوری آنها است، آراء انگلیسی محسوب می شوند.
3) داوری بین المللی:
در کنار داوری داخلی و خارجی داوری بین المللی قرار دارد که ملاک تشخیص آن الزاما این نیست که در خارج از قلمرو یک کشور جریان داشته یا نداشته باشد. در واقع یک رأی داوری بین المللی است حتی اگر در یک کشور خاص صادر شده باشد.
قبل از هر چیز باید روشن کنیم که منظور ما از داوری بین المللی داوری موضوع حقوق بین المللی عمومی نیست. این گونه داوری که در رابطه با حاکمیت دولت ها انجام می شود قواعد خاص خود را دنبال می کند.
آنچه مورد نظر ما است داوری تجاری بین المللی است که راجع به معاملات بین المللی است اعم از این که میان اشخاص خصوصی باشد یا اشخاص عمومی (دولت ها).
داوری تجاری چه زمانی بین المللی است؟
در این خصوص ملاک قابل اعتمادی نمی توان ارائه نمود . ممکن است از نظر سیستم قضایی یک کشور، داوری زمانی بین المللی باشد که اختلاف موضوع داوری دارای یک عنصر خارجی باشد. در چنین فرضی اصحاب دعوی، نسبت به کشور محل داوری بیگانه اند (یعنی دارای تابعیت آن کشور نیستند). یا زمانی که داوری به یک سازمان داوری بین المللی (مانند مرکز بین المللی حل و فصل اختلافات ناشی از سرمایه گذاری) واگذار شده یا داوری تابع مقرراتی باشد که جنبه بین المللی دارند.
ب) اشکال داوری
داوری ممکن است به شکل داوری سازمانی یا شکل داوری اختصاصی (یا موردی یا خاص) انجام شود
داوری سازمانی است وقتی که طرفین داوری در قرارداد داوری، روش رسیدگی و صدور حکم در باب اختلافات خود را تابع مقررات از پیش تدوین شده یک سازمان داوری بین المللی قرار داده باشند. این چنین است که طرفین در قراردادشان پیش بینی می کنند که در صورت بروز اختلاف راجع به این قرارداد حل و فصل اختلافات مطابق مقررات سازش و داوری اتاق بازرگانی بین المللی انجام شود و موردی که در آن طرفین مرکز بین المللی حل و فصل اختلافات ناشی از سرمایه گذاری را انتخاب کرده باشند هم اینچنین است.
داوری موردی زمانی مصداق دارد که طرفین بدون توسل به خدمات و تسهیلات مراکز داوری برای حل و فصل اختلافات خود به یک یا چند داور که خود معین می کنند و طریق رسیدگی توسط آنها را نیز خود معین می کنند متوسل می شوند. مورد اختلافات میان ایران و ایالات متحده از این گونه داوری ها است.
تفاوت داوری در دعاوی و میانجیگری
داوری در دعاوی:
عبارت است از رفع اختلاف بین متداعیین در خارج از دادگاه به وسیله شخص یا اشخاص حقیقی یا حقوقی مرضی الطرفین و یا انتصابی با رعایت شرایط، موانع و الزامات قانونی و قراردادی. داوری یا حکمیت از کهن ترین روشهای حل و فصل اختلافات و دعاوی از جمله ساز و کارهایی است که میتواند ضمن تحمیل هزینه کمتر به اصحاب دعوا و به ثمر رسیدن دعاوی در مدت زمان بسیار کوتاهتر، اثرات مثبت بر سرنوشت مرافعات قضایی در کشور داشته و از حجم سنگین پرونده ها در مراجع قضایی و غیر قضایی به طرز قابل توجهی بکاهد.
تعیین داور در بررسی اجرای قرارداد
گاهی توافق برای رجوع به داور قبل از وقوع اختلاف صورت میگیرد. برای مثال در قراردادها طرفین موافقت میکنند در صورتی که در اجرا یا تفسیر روابط فیمابین اختلاف ایجاد شود، برای حل و فصل آن به داوری مراجعه کنند که در این صورت ممکن است داور مشخص باشد یا نباشد که در صورت اخیر، بعد از حدوث اختلاف، با توافق داور را انتخاب میکنند و یا در صورت عدم توافق در انتخاب داور با مراجعه به مرجع قضایی داور توسط مرجع قضایی تعیین می گردد.
گاهی نیز داوری بعد از حدوث اختلاف تحقق مییابد.به عنوان مثال اصحاب اختلاف پس از آنکه در روابط حقوقی فی مابین دچار تنش و مشکل میشوند با توافق یکدیگر موضوع را به داوری ارجاع میدهند و همچنین گاهی ممکن است طرفین دعوا بدون آنکه از قبل توافقی در رجوع به داوری داشته باشند با مراجعه به مرجع قضایی و با هدایت و ارشاد قاضی دادگاه به داور رجوع کنند.
هیئت داوران یا داور واحد برای دعاوی
در حکمیت و داوری می توان حل اختلاف را به شخصی واحد به عنوان داور یا به دو یا چند نفر به عنوان هیات داوران ارجاع داد و می توان اذعان داشت داوری به نوعی قضاوت قاضی غیرموظفی است که افراد به دلیل اعتمادی که به شخص داور دارند برای حل اختلافات فی مابین خود او را انتخاب می کنند و می توان گفت قدیمی ترین شیوه حل اختلاف رجوع به داوری است.
میانجیگری در دعاوی:
در روش میانجیگری طرفین اختلاف به انضمام طرف میانجی با برگزاری جلسات مشترک به بحث و تبادل نظر در زمینه یافتن راهکارهای موجود برای حل و فصل اختلاف اقدام میکنند.
معمولا طرف میانجی از بین متخصصان فنی و اشخاص صاحب نظر در زمینه مرتبط با اختلاف ایجاد شده انتخاب میشود و نقش وی گفتگوی مستقل با هر یک از طرفین دعوا و کمک به تبیین موضوع اختلاف برای دستیابی به مناسب ترین راه برای خاتمه دادن به اختلاف می باشد.
واحد حقوقی گروه وثیق در زمینه داوری و میانجیگری در دعاوی آماده ارائه خدمات می باشد. شما می توانید هم اکنون با ما تماس بگیرید.
